Industriële plafondventilator draait in oververhitte serverruimte met apparatuurrekken en thermometer op betonnen muur.

Kan luchtcirculatie via ventilatoren voldoende koeling bieden?

Debbie Meijer ·

Ventilatoren kunnen de luchttemperatuur in een ruimte niet verlagen, ze verplaatsen alleen lucht. Voor technische ruimtes zoals serverruimtes, waar apparatuur continu warmte produceert, is luchtcirculatie via ventilatoren dan ook geen volwaardige koeloplossing. De temperatuur in een serverruimte blijft stijgen zolang er geen actieve warmteafvoer plaatsvindt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de grenzen van ventilatoren en welke koeloplossingen wél geschikt zijn voor bedrijfskritische omgevingen.

Wat zijn de grenzen van koeling via ventilatoren?

Ventilatoren koelen niet, ze circuleren lucht. Het gevoel van verkoeling dat een ventilator geeft, is het gevolg van verdamping van vocht op de huid. In een gesloten technische ruimte zonder mensen heeft dit effect geen waarde. Warmte die door servers of andere apparatuur wordt geproduceerd, blijft in de ruimte aanwezig en stapelt zich op, ongeacht hoeveel ventilatoren er draaien.

De kernbeperking van ventilatoren is dat ze geen energie aan de ruimte onttrekken. Ze verplaatsen warme lucht, maar voeren de warmte zelf niet af. In een serverruimte met een constante warmteproductie stijgt de temperatuur daardoor gestaag, ook al circuleren ventilatoren de lucht voortdurend. Op een warme zomerdag, wanneer de aanvoerlucht van buiten al warm is, versterkt dit probleem zich verder.

Ventilatoren zijn nuttig als aanvulling op een koelsysteem, bijvoorbeeld om gekoelde lucht gelijkmatiger te verdelen, maar kunnen nooit de rol van actieve koeling overnemen.

Hoe verschilt actieve koeling van luchtcirculatie?

Actieve koeling onttrekt warmte fysiek aan een ruimte door gebruik te maken van een thermodynamisch proces. Luchtcirculatie verplaatst alleen bestaande lucht zonder de temperatuur te veranderen. Het verschil is fundamenteel: actieve koeling verlaagt de temperatuur, luchtcirculatie herverdeelt die temperatuur hooguit iets gelijkmatiger.

Traditionele actieve koelsystemen maken gebruik van compressoren en koudemiddelen om warmte van binnen naar buiten te transporteren. Een modernere aanpak is koeling via Phase Change Materials (PCM), waarbij speciale materialen warmte opnemen tijdens hun faseovergang van vast naar vloeibaar. Dit principe werkt vergelijkbaar met smeltend ijs dat zijn omgeving koelt, maar dan rond een werktemperatuur die geschikt is voor technische ruimtes.

Het onderscheid tussen actieve koeling en luchtcirculatie is in de praktijk goed zichtbaar:

  • Luchtcirculatie via ventilatoren: geen temperatuurdaling, geen warmteafvoer, lage energiekosten maar geen koeleffect
  • Actieve koeling met compressor: effectieve temperatuurdaling, hoog energieverbruik, afhankelijk van synthetische koudemiddelen
  • PCM-koeling: effectieve temperatuurbeheersing via thermische energieopslag, sterk verminderd energieverbruik, geen koudemiddelen nodig

Wanneer is een ventilator niet langer voldoende voor een technische ruimte?

Een ventilator schiet tekort zodra een technische ruimte een structurele warmteproductie heeft die niet via natuurlijke ventilatie kan worden afgevoerd. Voor serverruimtes, MER-ruimtes, SER-, UPS-, HVK- en MCC-ruimtes is dit vrijwel altijd het geval. De apparatuur in deze ruimtes produceert continu warmte, en de temperatuur moet binnen nauwe grenzen blijven om storingen en schade te voorkomen.

Er zijn een aantal concrete signalen die aangeven dat ventilatoren niet langer toereikend zijn:

  1. De ruimtetemperatuur overschrijdt regelmatig de maximaal toegestane waarden voor de aanwezige apparatuur
  2. Apparatuur schakelt zichzelf uit of vertoont storingen als gevolg van oververhitting
  3. De buitentemperatuur heeft direct invloed op de prestaties van apparatuur in de ruimte
  4. De warmteproductie in de ruimte neemt toe doordat er meer of zwaardere apparatuur wordt geplaatst
  5. Er zijn eisen aan de relatieve luchtvochtigheid die niet kunnen worden gehaald zonder actief klimaatbeheer

Zodra één of meer van deze situaties van toepassing zijn, is actieve koeling geen luxe maar een noodzaak voor de continuïteit van de bedrijfsvoering.

Wat zijn de energiekosten van ventilatoren versus koelsystemen?

Ventilatoren verbruiken weinig energie op zichzelf, maar ze lossen het koelprobleem niet op. Traditionele actieve koelsystemen met compressoren zijn effectief, maar verbruiken aanzienlijk meer stroom, zeker bij continu gebruik in een ruimte met een constante warmtebelasting. De energiekosten van conventionele koeling in een serverruimte kunnen op jaarbasis oplopen tot aanzienlijke bedragen.

PCM-koeling biedt hier een interessant alternatief. Omdat het systeem geen compressor gebruikt en uitsluitend ventilatoren inzet voor luchtcirculatie, is het elektrisch aansluitvermogen sterk gereduceerd. De thermische energieopslag in de PCM-panelen doet het eigenlijke koelwerk, niet de elektriciteit. In de praktijk leidt dit tot een fors lager energieverbruik ten opzichte van conventionele koelinstallaties.

Een bijkomend voordeel is dat systemen met een laag aansluitvermogen direct kunnen worden aangesloten op een UPS-systeem. Dat betekent dat de koeling ook bij stroomuitval blijft werken, een cruciale eigenschap voor bedrijfskritische omgevingen. Bovendien creëert een lager elektriciteitsverbruik ruimte op de elektrotechnische infrastructuur, wat relevant is in het licht van netcongestie.

Welk koelsysteem is het meest geschikt voor serverruimtes?

Voor serverruimtes en vergelijkbare technische ruimtes is een koelsysteem nodig dat betrouwbaar, continu en energiezuinig opereert, zonder afhankelijk te zijn van complexe mechanische onderdelen die onderhoud vereisen. Het ideale systeem houdt de temperatuur stabiel binnen de vereiste grenzen, beheert ook de relatieve luchtvochtigheid en blijft functioneren bij stroomuitval.

Traditionele systemen met compressoren voldoen aan de koelbehoefte, maar brengen hoge energiekosten en onderhoudsverplichtingen met zich mee. Ze bevatten bovendien synthetische koudemiddelen en zijn daardoor minder toekomstbestendig vanuit regelgevend perspectief.

PCM-koeling scoort op meerdere criteria sterk voor technische ruimtes:

  • Stabiel temperatuur- en vochtigheidsbeheer zonder compressor
  • Directe aansluiting op UPS voor ononderbroken koeling bij stroomuitval
  • Modulair en schaalbaar, geschikt voor zowel kleine als grote ruimtes
  • Nagenoeg onderhoudsvrij door het minimale aantal bewegende delen
  • Lange levensduur van de PCM-panelen, met een productgarantie van 25 jaar
  • Erkend door de Nederlandse overheid als energiebesparende maatregel, waardoor de EIA-regeling van toepassing kan zijn

Voor organisaties die hoge eisen stellen aan beschikbaarheid en betrouwbaarheid, zoals datacenters, telecombedrijven en bedrijven met uitgebreide IT-infrastructuur, is een systeem zonder enkelvoudig storingspunt essentieel. Een master-slavekoppeling tussen meerdere units zorgt ervoor dat bij een storing van één unit de overige units operationeel blijven.

Hoe Duraflow helpt met koeling van serverruimtes

Wij ontwikkelden de PCM Power Units specifiek voor bedrijfskritische technische ruimtes waar ventilatoren alleen niet volstaan en traditionele koeling te energie-intensief is. Onze units bieden een concrete oplossing voor de uitdagingen die in dit artikel zijn beschreven:

  • Actieve temperatuurbeheersing zonder compressor of synthetische koudemiddelen
  • Beschikbaar in standaardvermogens van 3 kW en 6 kW, modulair combineerbaar voor grotere ruimtes
  • Directe UPS-aansluiting voor koeling zonder onderbreking bij stroomuitval
  • Aansluiting op gebouwbeheersystemen via Modbus voor centrale bewaking
  • Geschikt voor MER-, SER-, UPS-, HVK- en MCC-ruimtes
  • Mogelijke aanspraak op de EIA-regeling als fiscaal voordeel

Wilt u weten of PCM-koeling geschikt is voor uw technische ruimte? Neem contact met ons op en we denken graag met u mee over de meest passende oplossing.

Veelgestelde vragen

Kan ik PCM-koeling combineren met mijn bestaande ventilatiesysteem?

Ja, PCM-koeling is goed te combineren met een bestaand ventilatiesysteem. De PCM Power Units verzorgen de actieve warmteafvoer, terwijl bestaande ventilatoren de gekoelde lucht gelijkmatiger kunnen verdelen door de ruimte. Het is wel belangrijk dat de totale koelcapaciteit wordt afgestemd op de warmteproductie van de aanwezige apparatuur; een installatiespecialist kan hiervoor een thermische berekening uitvoeren.

Hoe weet ik hoeveel koelcapaciteit mijn serverruimte nodig heeft?

De benodigde koelcapaciteit wordt bepaald door het totale opgenomen vermogen van alle apparatuur in de ruimte, uitgedrukt in kilowatt (kW). Als vuistregel geldt: het totale elektrische verbruik van de apparatuur komt vrijwel volledig vrij als warmte. Voor een ruimte met 6 kW aan apparatuur is dus minimaal 6 kW aan koelcapaciteit nodig. Houd ook rekening met toekomstige uitbreiding van de apparatuur om te voorkomen dat het systeem al snel onderdimensioneerd is.

Wat gebeurt er met de PCM-panelen als de ruimtetemperatuur langdurig te hoog blijft?

PCM-panelen hebben een maximale absorptiecapaciteit; zodra het materiaal volledig is gesmolten, kan het geen extra warmte meer opnemen totdat het weer stolt. In een goed gedimensioneerd systeem is er voldoende capaciteit om piekbelastingen op te vangen en de panelen ’s nachts of tijdens rustigere perioden te laten regenereren. Als de warmteproductie structureel hoger is dan de koelcapaciteit van de PCM-units, is opschaling via extra modules de aangewezen oplossing.

Is PCM-koeling ook geschikt voor kleinere serverruimtes of netwerkkastjes?

PCM-koeling is modulair en beschikbaar in eenheden vanaf 3 kW, waardoor het ook inzetbaar is voor kleinere technische ruimtes. Voor zeer kleine netwerkkastjes of patchkasten is de verhouding tussen investeringskosten en koelcapaciteit minder gunstig; in die gevallen kan een maatwerkadvies uitwijzen welke oplossing het beste past. Voor volwaardige serverruimtes, MER- en SER-ruimtes is PCM-koeling vrijwel altijd een geschikte en toekomstbestendige keuze.

Hoe verloopt de installatie van een PCM-koelsysteem en hoe lang duurt dat?

De installatie van PCM Power Units is relatief eenvoudig doordat er geen koelleidingen of synthetische koudemiddelen aan te pas komen. De units worden elektrisch aangesloten, eventueel gekoppeld aan een UPS en optioneel geïntegreerd in een gebouwbeheersysteem via Modbus. Afhankelijk van de grootte van de ruimte en het aantal units is een installatie doorgaans binnen één werkdag te realiseren, zonder langdurige stilstand van de aanwezige apparatuur.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij het koelen van een serverruimte?

Een veelgemaakte fout is het onderdimensioneren van het koelsysteem: de koelcapaciteit wordt berekend op de huidige apparatuur, zonder rekening te houden met toekomstige uitbreiding. Een andere veelvoorkomende fout is vertrouwen op ventilatoren of open ramen als tijdelijke maatregel, waardoor de temperatuur ongecontroleerd oploopt en apparatuur beschadigd raakt. Tot slot wordt de luchtvochtigheidsbeheersing regelmatig over het hoofd gezien, terwijl zowel te hoge als te lage relatieve luchtvochtigheid schadelijk kan zijn voor serverapparatuur.

Kan ik aanspraak maken op de EIA-regeling bij de aanschaf van een PCM-koelsysteem?

PCM-koeling is door de Nederlandse overheid erkend als energiebesparende maatregel, waardoor de Energie-investeringsaftrek (EIA) van toepassing kan zijn. Via de EIA kunt u een deel van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst, wat de terugverdientijd aanzienlijk verkort. Het is raadzaam om vooraf contact op te nemen met uw belastingadviseur en de leverancier om te bevestigen dat de specifieke installatie voldoet aan de actuele voorwaarden van de regeling.

Gerelateerde artikelen