Koeling zonder compressor is beter voor het milieu omdat het geen synthetische koudemiddelen gebruikt, geen schadelijke emissies veroorzaakt en een fractie van de energie verbruikt van traditionele koelsystemen. Waar een compressorgestuurde installatie continu elektrisch vermogen trekt en werkt met koudemiddelen die bij lekkage schadelijk zijn voor de atmosfeer, slaat compressorloze koeling thermische energie op via natuurkundige principes, zonder giftige stoffen en zonder grote energievraag. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over compressorloze koeling, van de werking tot de toepassingen en het moment waarop overstappen de juiste keuze is.
Wat maakt een compressor zo schadelijk voor het milieu?
Een compressor in een koelsysteem is schadelijk voor het milieu om twee samenhangende redenen: het hoge, continue energieverbruik en het gebruik van synthetische koudemiddelen die bij lekkage het broeikaseffect veroorzaken. Beide factoren maken traditionele compressorkoeling tot een aanzienlijke milieulast, zeker in omgevingen waar koeling het hele jaar door noodzakelijk is.
Traditionele koelinstallaties werken met koudemiddelen zoals HFK’s (fluorkoolwaterstoffen). Deze stoffen hebben een zeer hoog Global Warming Potential: een lekkage van zelfs een kleine hoeveelheid staat gelijk aan de uitstoot van tientallen tot honderden kilo’s CO₂. Omdat compressoren mechanische slijtage vertonen, neemt de kans op lekkage toe naarmate een installatie ouder wordt.
Daarnaast verbruikt een compressor continu elektrisch vermogen, ook wanneer de koelbehoefte tijdelijk lager is. Dit leidt tot een structureel hoog energieverbruik dat zwaar drukt op de elektrotechnische infrastructuur van een gebouw. Voor serverruimtes en andere technische ruimtes die het hele jaar door gekoeld moeten worden, telt dit jaar na jaar op tot een aanzienlijke milieu- en kostenpost.
Hoe werkt koeling zonder compressor?
Koeling zonder compressor werkt door gebruik te maken van de thermische eigenschappen van Phase Change Materials (PCM): stoffen die bij een vaste temperatuur van fase wisselen en daarbij grote hoeveelheden warmte opnemen of afgeven. Dit principe vervangt de mechanische koelcyclus van een compressor volledig, zonder koudemiddelen en zonder grote energievraag.
PCM-materialen, in het geval van onze installaties op basis van niet-giftige zouthydraten, absorberen warmte wanneer ze van vast naar vloeibaar overgaan, vergelijkbaar met smeltend ijs dat zijn omgeving koelt. Zodra de omgevingstemperatuur daalt, stolt het materiaal opnieuw en is het klaar voor de volgende cyclus. Dit proces verloopt volledig automatisch, aangestuurd door geavanceerde algoritmen die continu de warmtebalans in de ruimte analyseren.
De enige bewegende delen in het systeem zijn ventilatoren, die zorgen voor luchtcirculatie langs de PCM-panelen. Er zijn geen compressoren, geen condensors, geen chillers en geen waterverbruik. Dit maakt het systeem niet alleen milieuvriendelijker, maar ook aanzienlijk stiller en onderhoudsarmer dan conventionele koelinstallaties.
Hoeveel minder energie verbruikt PCM-koeling vergeleken met traditionele airconditioning?
PCM-koeling verbruikt gemiddeld meer dan 90% minder energie dan traditionele compressorgestuurde koelinstallaties. Dit verschil ontstaat doordat PCM-systemen uitsluitend ventilatoren gebruiken voor de luchtcirculatie, terwijl een compressor continu elektrisch vermogen vraagt om het koudemiddel te comprimeren en te circuleren.
Het verschil zit niet alleen in kilowatturen (kWh), maar ook in het opgenomen vermogen zelf, uitgedrukt in kilowatts (kW). Een traditionele koelinstallatie heeft een hoog aansluitvermogen nodig, wat druk legt op de elektrotechnische infrastructuur van een gebouw. PCM-koeling heeft een minimaal aansluitvermogen, waardoor er ruimte vrijkomt op het elektriciteitsnet, een voordeel dat steeds relevanter wordt nu netcongestie in Nederland een groeiend knelpunt is.
Voor organisaties met serverruimtes of andere technische ruimtes die het hele jaar door gekoeld worden, vertaalt dit energieverschil zich in een aanzienlijk lagere energierekening. De terugverdientijd van een PCM-installatie bedraagt in de praktijk minder dan vijf jaar, mede dankzij de fiscale voordelen die beschikbaar zijn.
Welke milieucertificeringen of regelingen zijn van toepassing op compressorloze koeling?
Compressorloze PCM-koeling is door de Nederlandse overheid erkend als officiële energiebesparende maatregel. Dit opent de deur naar de Energie-investeringsaftrek (EIA), een fiscale regeling waarmee organisaties een deel van de investeringskosten kunnen aftrekken van de fiscale winst.
De EIA is bedoeld voor bedrijven die investeren in energiebesparende technieken die zijn opgenomen op de Energielijst van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). PCM-koeling staat hierop als erkende technologie, wat betekent dat de regeling direct toepasbaar is voor organisaties die een PCM-installatie aanschaffen.
Naast de EIA draagt PCM-koeling bij aan bredere duurzaamheidsdoelstellingen binnen organisaties. Denk aan:
- Het behalen van ESG-doelstellingen (Environmental, Social and Governance)
- Het voldoen aan interne of sectorspecifieke milieucertificeringen
- Het verminderen van de piekbelasting op het elektriciteitsnet
- Het elimineren van koudemiddelengebruik, wat relevant is voor organisaties met F-gassenverplichtingen
Voor organisaties die actief werken aan hun duurzaamheidsprofiel biedt compressorloze koeling daarmee niet alleen een operationeel voordeel, maar ook een aantoonbare bijdrage aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Voor welke ruimtes is koeling zonder compressor het meest geschikt?
Koeling zonder compressor is het meest geschikt voor technische ruimtes waar een stabiele temperatuur het hele jaar door essentieel is, maar waar het energieverbruik van een traditionele compressorinstallatie onevenredig hoog is. Denk aan serverruimtes, telecomkasten en andere warmtegevoelige omgevingen binnen bedrijven en instellingen.
Concreet zijn PCM-koelinstallaties bij uitstek geschikt voor de volgende ruimtetypes:
- Serverruimtes (MER): De temperatuur in een serverruimte moet continu binnen nauwe marges blijven. PCM-koeling levert stabiele klimaatbeheersing zonder de energiepiek van een compressor, en kan direct worden aangesloten op een UPS zodat koeling ook bij stroomuitval gegarandeerd doorgaat.
- SER- en UPS-ruimtes: Elektrische schakelruimtes en UPS-omgevingen genereren structureel warmte en vereisen betrouwbare koeling zonder risico op condensvorming of vochtige lucht.
- HVK- en MCC-ruimtes: Hoogspanningskasten en motorcontrolcentra produceren warmte die nauwkeurig moet worden afgevoerd om apparatuurschade en uitval te voorkomen.
- Datacenters en AI-omgevingen: Voor high-density omgevingen met hoge warmteproductie per vierkante meter biedt PCM-koeling een schaalbare oplossing die modulair kan worden uitgebreid naarmate de koelbehoefte groeit.
De PCM Power Units zijn beschikbaar in standaard vermogens van 3 kW en 6 kW en kunnen modulair worden gecombineerd. Voor grotere toepassingen zijn volledig maatwerk luchtbehandelingsunits beschikbaar, tot en met installaties van 120 kW voor grootschalige datacenter- en AI-omgevingen.
Wanneer is overstappen op compressorloze koeling de juiste keuze?
Overstappen op compressorloze koeling is de juiste keuze wanneer een bestaande koelinstallatie aan het einde van haar levensduur is, wanneer de energiekosten van de huidige koeling structureel hoog zijn, of wanneer een organisatie haar duurzaamheidsprofiel wil verbeteren zonder in te leveren op betrouwbaarheid.
Een aantal concrete signalen dat overstappen zinvol is:
- De huidige koelinstallatie maakt gebruik van synthetische koudemiddelen die onder F-gassenregelgeving vallen of al zijn uitgefaseerd
- Het energieverbruik van de koeling is een significante post op de energierekening
- De bestaande installatie vraagt regelmatig onderhoud of vertoont storingen
- De organisatie wil gebruikmaken van de EIA-regeling voordat de fiscale ruimte wijzigt
- Er is behoefte aan koeling die ook bij stroomuitval doorwerkt via een UPS-koppeling
- De technische ruimte wordt uitgebreid of heringericht, wat een natuurlijk moment is voor vervanging
Overstappen hoeft niet altijd een grote initiële investering te betekenen. Dankzij de EIA-regeling en de lage operationele kosten is de terugverdientijd in de meeste gevallen korter dan vijf jaar. Bovendien gaan PCM-installaties minimaal 25 jaar mee, wat de totale kostenbalans over de levensduur sterk in het voordeel van compressorloze koeling laat uitvallen.
Hoe Duraflow helpt met duurzame koeling van technische ruimtes
Wij ontwikkelen en leveren PCM-koeloplossingen die specifiek zijn ontworpen voor technische bedrijfsruimtes waar betrouwbaarheid en lage energiekosten beide niet mogen wijken. Onze aanpak onderscheidt zich op een aantal concrete punten:
- Geen compressoren, geen koudemiddelen: Onze installaties werken uitsluitend met ventilatoren en PCM-panelen op basis van milieuvriendelijke zouthydraten
- Gemiddeld meer dan 90% energiebesparing ten opzichte van traditionele koelinstallaties, wat direct zichtbaar is op de energierekening
- Modulair en schaalbaar: Van een compacte 3 kW unit voor een kleine serverruimte tot een installatie van 120 kW voor grootschalige datacenter- en AI-omgevingen
- UPS-koppeling mogelijk: Zodat koeling ook bij stroomuitval zonder vertraging doorwerkt
- Nagenoeg onderhoudsvrij: Het eerste inspectieinterval voor de ventilatoren ligt op minimaal 50.000 vollastdraaiuren
- EIA-erkend: Klanten kunnen direct gebruikmaken van de Energie-investeringsaftrek
Wilt u weten of PCM-koeling geschikt is voor uw serverruimte of technische installatie? Neem contact op en wij denken graag met u mee over de beste oplossing voor uw situatie.
Veelgestelde vragen
Kan PCM-koeling ook overweg met piekbelastingen, bijvoorbeeld bij een plotselinge toename van serverbezetting?
Ja, PCM-systemen zijn juist goed bestand tegen tijdelijke piekbelastingen doordat het materiaal een grote hoeveelheid thermische energie kan absorberen voordat het volledig van fase wisselt. De geavanceerde algoritmen die het systeem aansturen, anticiperen continu op veranderingen in de warmtebalans. Voor omgevingen met sterk wisselende belasting is het verstandig om samen met een specialist de juiste capaciteit te dimensioneren, zodat het systeem ook bij pieken binnen de gewenste temperatuurmarges blijft.
Wat gebeurt er met de koeling als de PCM-panelen volledig zijn 'opgeladen' met warmte?
Wanneer het PCM-materiaal volledig vloeibaar is en geen warmte meer kan opnemen, geeft het systeem een signaal af zodat tijdig actie kan worden ondernomen. In de praktijk wordt dit voorkomen doordat de algoritmen de laadtoestand continu monitoren en de koelcapaciteit daarop afstemmen. Voor kritieke omgevingen zoals serverruimtes is een koppeling met een UPS en eventueel een back-upkoeling mogelijk, zodat de temperatuurbeheersing te allen tijde gegarandeerd blijft.
Is een bouwvergunning of speciale installatievergunning vereist voor het plaatsen van een PCM-koelinstallatie?
In de meeste gevallen is geen bouwvergunning vereist, omdat PCM-installaties geen koudemiddelen bevatten en geen grote bouwkundige aanpassingen vergen. Er zijn geen F-gassencertificaten nodig voor de installatie of het onderhoud, wat de drempel aanzienlijk verlaagt ten opzichte van traditionele koelinstallaties. Het is wel verstandig om de lokale regelgeving en eventuele sectorspecifieke vereisten te checken; een specialist van Duraflow kan hierin adviseren tijdens het intaketraject.
Hoe verloopt de overstap in de praktijk: kan een PCM-installatie worden geplaatst zonder de serverruimte buiten gebruik te stellen?
In veel gevallen kan een PCM-installatie worden geïnstalleerd naast de bestaande koeling, zodat de serverruimte operationeel blijft tijdens de overgang. De modulaire opbouw van de PCM Power Units maakt een gefaseerde installatie mogelijk, waarbij de nieuwe units stap voor stap de koeltaak overnemen. Zodra de PCM-installatie volledig operationeel is, kan de oude koelinstallatie worden uitgezet en verwijderd, idealiter op een moment dat de serverbelasting laag is.
Wat zijn de meest voorkomende fouten bij de aanschaf van een koeloplossing voor een serverruimte?
Een veelgemaakte fout is het onderdimensioneren van de koelcapaciteit op basis van het huidige vermogen, zonder rekening te houden met toekomstige uitbreiding van de IT-infrastructuur. Een andere veelvoorkomende misser is het negeren van het aansluitvermogen en de impact op de elektrotechnische infrastructuur, waardoor later alsnog dure aanpassingen nodig zijn. Tot slot onderschatten organisaties regelmatig de totale kosten van traditionele koeling over de volledige levensduur, inclusief koudemiddelvervanging, onderhoud en energieverbruik.
Hoe lang duurt het voordat de EIA-aanvraag is goedgekeurd en wanneer moet deze worden ingediend?
De EIA-aanvraag moet worden ingediend vóórdat de investering definitief wordt vastgelegd, dus voordat een opdracht wordt getekend of een aanbetaling wordt gedaan. Na indiening via het eLoket van RVO ontvangt u doorgaans binnen enkele weken een bevestiging. Duraflow begeleidt klanten actief in dit proces en zorgt ervoor dat de benodigde documentatie correct en tijdig wordt aangeleverd, zodat de fiscale aftrek zonder vertraging kan worden benut.
Is PCM-koeling ook geschikt voor ruimtes in oudere gebouwen met beperkte elektrotechnische infrastructuur?
Juist in oudere gebouwen met een beperkt aansluitvermogen of verouderde elektrotechnische infrastructuur biedt PCM-koeling een groot voordeel, omdat het minimale elektrische capaciteit vraagt in vergelijking met een compressorgestuurde installatie. Dit betekent dat in veel gevallen geen verzwaring van de elektrotechnische aansluiting nodig is, wat zowel kosten als installatietijd bespaart. Een voorafgaande meting van de beschikbare elektrische capaciteit is voldoende om te bepalen of directe plaatsing mogelijk is.
